Urban Forest for Green University Campus: Identifying Area Covered in Vegetation as Forest at Kasetsart University, Bangkok, Thailand
ชื่อวารสารวิชาการ: Journal of Digital Landscape Architecture
ผู้วิจัย: รศ.ดร.ม.ล. วุฒิพงษ์ ทวีวงศ์
วันที่: 1/6/2567
ท่ามกลางกระแสการพัฒนาที่ยั่งยืน มหาวิทยาลัยทั่วโลกต่างหันมาปรับปรุงพื้นที่ให้เป็น “มหาวิทยาลัยสีเขียว” เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่ดีและส่งเสริมการเรียนรู้ด้านความยั่งยืน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ก็เป็นหนึ่งในสถาบันที่มุ่งมั่นพัฒนาพื้นที่สีเขียว แต่ “สีเขียว” ที่เห็นนั้น เขียวจริงแค่ไหน? มีพื้นที่ป่าที่สมบูรณ์อยู่มากน้อยเพียงใด?
UI GreenMetric World University Rankings คือดัชนีชี้วัดระดับนานาชาติที่ใช้ประเมินความพยายามด้านความยั่งยืนของมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ทั่วโลก โดยพิจารณาจาก 6 หมวดหลัก ได้แก่ การจัดการพื้นที่และโครงสร้างพื้นฐาน พลังงานและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การจัดการของเสีย การจัดการน้ำ การขนส่ง และการศึกษาและการวิจัย
ซึ่งหนึ่งในตัวชี้วัดที่สำคัญของ UI GreenMetric คือ “พื้นที่สีเขียว” มีบทบาทสำคัญในการสร้างระบบนิเวศที่สมบูรณ์ ช่วยลดมลภาวะ สร้างความร่มรื่น และเป็นแหล่งพักผ่อนหย่อนใจให้กับผู้คนในเมืองอีกด้วย
งานวิจัยนี้จึงมีเป้าหมายเพื่อ:
- พัฒนาระเบียบวิธีที่ชัดเจนและนำไปใช้ได้จริงในการประเมินพื้นที่ป่าในมหาวิทยาลัย
- ประเมินพื้นที่ป่าในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตบางเขน ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยชั้นนำของประเทศไทยที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืน
วิธีการศึกษา:
ผู้วิจัยได้นำนิยามของ “ป่า” จาก 2 แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือมาปรับใช้ให้เข้ากับบริบทของมหาวิทยาลัย ได้แก่
- Global Forest Resources Assessments (FRA) ขององค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO)
- United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC)
โดยกำหนดว่าพื้นที่ 10×10 เมตร ที่มีพื้นที่ปกคลุมด้วยเรือนยอดของต้นไม้สูงอย่างน้อย 5 เมตร มากกว่า 10% ถือเป็นพื้นที่ป่า จากนั้นผู้วิจัยได้ทำการสำรวจข้อมูลต้นไม้ในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตบางเขน ได้แก่ ความสูงของต้นไม้ ความกว้างของเรือนยอด และตำแหน่งที่ตั้ง โดยใช้เครื่องมือและเทคโนโลยีที่ทันสมัย เช่น ระบบกำหนดตำแหน่งบนพื้นโลก (GPS) และเครื่องวัดระยะด้วยเลเซอร์ ข้อมูลที่ได้ถูกนำมาวิเคราะห์เชิงพื้นที่ด้วยโปรแกรม ArcGIS เพื่อคำนวณพื้นที่ป่า
ผลการศึกษาพบว่ามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตบางเขน มีพื้นที่ป่าประมาณ 24.44 เฮกตาร์ หรือ 17.39% ของพื้นที่ทั้งหมดของมหาวิทยาลัย (140.51 เฮกตาร์)
ผู้วิจัยจึงเสนอแนะว่า มหาวิทยาลัยควรอนุรักษ์พื้นที่เหล่านี้ไว้ เนื่องจากเป็นแหล่งที่มาของบริการทางระบบนิเวศที่สำคัญ เพื่อประโยชน์ในการศึกษา วิจัย และพัฒนาด้านความยั่งยืน ทั้งยังเป็นประโยชน์ต่อชุมชนโดยรอบในกรุงเทพมหานครอีกด้วย
